Mersin Limanı Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin en işlek konteyner limanlarından biridir. Çukurova'dan, Güneydoğu'dan ve İç Anadolu'dan çıkan pek çok ihracat yükü buradan gemiye biner.
Süreç kâğıt üzerinde basittir ama adımlar birbirine bağlıdır. Bir adımdaki gecikme, örneğin gümrük beyannamesinin geç kapanması, konteynerin gemiyi kaçırıp bir sonraki seferi beklemesine yol açar. Aşağıda tipik bir konteyner ihracatının sırasını anlattık.
Rezervasyon (booking)
İlk adım gemi hattında, doğrudan ya da bir taşıma işleri organizatörü üzerinden yer ayırtmaktır. Rezervasyon için yükleme limanı, varış limanı, konteyner tipi ve adedi, ürün tanımı ve yaklaşık ağırlık bildirilir. Hat bir rezervasyon numarası ve onay gönderir. Bu onayda geminin adı, sefer numarası ve en önemlisi kapanış (cut-off) saatleri yazar: konteynerin limana en geç ne zaman girmesi gerektiği, VGM bildiriminin ve konşimento talimatının en geç ne zaman verilmesi gerektiği. Sürecin geri kalanı bu saatlere göre geriye doğru planlanır.
Boş konteyner alma ve kontrol
Rezervasyonla birlikte hat, boş konteynerin hangi depodan alınacağını gösteren bir çıkış talimatı verir. Kamyon bu talimatla depoya gider ve konteyneri alır. Gıda yükünde konteyneri teslim alırken içine bakmak gerekir: temiz, kuru ve kokusuz olmalı, tabanda çivi, delik ya da önceki yükten kalıntı bulunmamalıdır. Kapılar kapalıyken içeri ışık sızıyorsa konteynerde delik vardır. Uygun olmayan konteyner depoda değiştirilir. Bu kontrolü yüklemeden önce yapmak, varışta nem çekmiş ya da koku almış bir yükle karşılaşmaktan çok daha ucuzdur.
Yükleme, mühür ve VGM
Konteyner fabrikaya ya da yükleme deposuna çekilir ve yükleme yapılır. Çuvallar ya da big-bag'ler düzgün istiflenir, yükün yolda kaymaması için boşluklar doldurulur. Deniz yolunda sıcaklık değişimi konteyner içinde yoğuşmaya yol açabildiği için bakliyat yüklerinde nem emici torbalar ve duvarlara kâğıt kaplama sık kullanılır. Yükleme bitince kapılar kapatılır ve hattın verdiği mühür takılır; mühür numarası çeki listesine ve konşimentoya yazılır. Konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığı (VGM) tartımla ya da hesap yöntemiyle belirlenir ve kapanıştan önce hatta bildirilir.
Gümrük beyannamesi
İhracat beyannamesi gümrük müşaviri tarafından elektronik ortamda verilir. Beyannamede fatura bilgileri, GTİP numarası, ağırlık ve konteyner bilgileri yer alır. Bakliyatta bitki sağlık kontrolünün bu aşamadan önce tamamlanmış olması gerekir. Gümrük sistemi beyannameyi risk değerlendirmesine göre bir kontrol hattına yönlendirir: bazı beyannameler doğrudan onaylanır, bazıları belge kontrolüne, bazıları da fiziki muayeneye düşer. Muayeneye düşen konteynerin açılıp kontrol edilmesi zaman aldığı için beyannameyi son güne bırakmamak gerekir. FM Port bu adımı sizin adınıza planlar ve kapanış saatine göre takip eder.
Limana giriş (gate-in) ve gemiye yükleme
Yüklü konteyner kapanış saatinden önce liman kapısından içeri alınır; bu adıma gate-in denir. Girişte konteyner numarası, mühür ve konteynerin dış durumu kontrol edilir, ardından konteyner liman sahasında gemisini bekler. Gümrük beyannamesi kapanmamış ya da VGM'si bildirilmemiş bir konteyner gemiye yüklenmez. Gemi yanaştığında konteynerler yükleme planına göre gemiye alınır. Yoğun dönemlerde hatlar bazı rezervasyonları bir sonraki gemiye kaydırabilir. Bu yüzden konteynerin gerçekten gemiye yüklendiğini ve geminin kalkışını hat üzerinden takip etmek gerekir.
Konşimento (B/L) ve belgelerin teslimi
Konteyner gemiye yüklendikten sonra hat konşimentoyu düzenler. Önce bir taslak gelir; göndericinin bu taslaktaki alıcı adını, ürün tanımını, ağırlığı, konteyner ve mühür numaralarını faturayla karşılaştırıp onaylaması gerekir. Sonradan düzeltme yapılabilir ama ücretlidir ve zaman alır. Konşimento orijinal olarak basılabilir, telex release ile serbest bırakılabilir ya da seaway bill olarak düzenlenebilir. Hangisinin kullanılacağı ödeme şekline bağlıdır: akreditifli ya da vesaik mukabili satışta orijinal konşimento bankalar aracılığıyla alıcıya ulaşır ve alıcı malı ancak bu belgeyle teslim alabilir.
